Javier Ciga esentzia eta egiaren pintorea da, bere garaiko arimaren eta gizartearen interpretea
Liburu honetan, kontzeptu ugari jorratu ditugu Javier Cigaren pintura zer-nolakoa den zehazte aldera. Eta kontzeptu horiek guztiek gogora dakarkigute errealitatea den bezalakoa adierazi nahi duen pintura dela, hala pentsatua eta hala egina, ez kopia huts baten gisan, baizik eta naturaren berrirakurketa eta berrinterpretazio baten antzera, abiapuntutzat hartuz, betiere, klasikoei lotutako pentsamendu hura, non natura, hala fisikoa nola humanoa, jotzen baitzen sorkuntza goren eta perfekzioaren adierazpena.
Horrenbestez, Cigaren pinturaren ardatz eta zedarri diren kontzeptuak egun objektibismo, transrealismo eta hiperrealismo izenekin ezagutzen ditugunei daude lotuta. Zuzenagoa izan daiteke aurrizkiak alde batera utzi eta errealismoa eta naturalismoa hartzea Cigaren pintura osatzen eta zehazten duten oinarrizko kontzeptu gisara. Cigaren aburuz, klasizismoa eta errealismoa ez dira elkarren kontrako terminoak, beste eragin guztien gainetiko irakasletzat hartu eta –margolari onen ezaugarrien sintesitzat zeukala– hainbeste miresten zuen Velázquezen kasuan ez diren bezala.
Pinturaren osagaiak jorratzerakoan zeukan zorroztasunak pintura errealitatearen adierazpen fideltzat jotzera bultzatu zuen, halako eran non esan baitezakegu haren estiloak Perfekzio Errealistatik Errealismo Metafisiko edo Transzendentera eboluzionatu zuela: lortu zuen akademizismoa eta perfekzionismo hutsala saihestu eta benetan garrantzia duen eta itxuraren atzean dagoen horretara iristea, haren obrari zentzua eta funtsa ematen dizkioten izaera eta esentziara. Bere estiloari leial jokatu zuen beti, abangoardien iritsierak halako artista figuratiboak hein batean zokoratu bazituen ere, modernitatearen kontzeptu aizun baten eraginpean. Pariseko egonaldian, en plein air edo aire zabalean egindako pinturaren hoberena ikasi zuen –harrezkeroztik inoiz ez ziola utzi hura lantzeari– bai eta inpresionismoaren, postinpresionismoaren eta kostruktibismoaren teknikak eta estiloak ere, baina, betiere, bere galbahetik iragazi eta bere eran bereganatuz, halako moldez non arras integratu eta sintetizatu baitzituen bere pinturan, kontraesanik gabe lehen eginak zituen obrekin. Hori da haren ibilbide piktorikoaren lorpen handienetako bat.
Teknikak eta generoak baliatzen, joritasuna eta aniztasuna erakutsi zituen. Tekniketan, olio-pintura baliatu zuen gehien, eta, generoetan, erretratua, pintura etnografikoa eta paisaia. Horietan, maisutasun agerikoa frogatu zuen.
Elite ekonomiko, politiko eta kulturaleko pertsonak erretratatu zituen, baina, batez ere, herriko bizimoduaren lekukotasuna eman zuen, eta hainbeste maitatu zuen kulturaren eta haren askotariko agerpenena. Agiri etnografiko oparoak utzi zizkigun, eta iruditeria ikonografiko oso berea sortu zuen. Alor horretan egin zuen Cigak bere ekarpen piktoriko handiena: kostunbrismoa gainditu, eta pintura etno-sinbolikoa sortu zuen, bertan herri baten bizitza eta kultura bere konplexutasun osoan erakutsiz eta, elementu sinbolikoen bidez, gu mundu transzendente eta esentzialago batera eramanez.
Pintore gisara egindako lanaz gain, irakasle gisara egindakoa ere azpimarratu behar da, maisuen maisu izan baitzen, bere eragina hurrengo belaunaldira luzatuta. Berrogei urte luze egon zen atelier paristarren antzera irekita Ciga akademia: gune bizi bat non pintoreak, profesionaltasun eta maitasun handiz, ikasleei eskaini baitzizkien bere bizitzan zehar pilatutako ezaupide handiak, berak ere bere maisu handiengandik bereganatuak. Baina, batez ere, irakatsi zien Pinturarekin eta Artearekin –horrela ulertuta, letra handitan– gogoberotzen.
Bere irakasle-lan oparo eta emankorrari esker, haren eragina luzatu zen Nafarroako artegintzan: Ciga akademian egin zituzten lehen urrats artistikoak pintore bikain eta pinturazale ugarik berrogei urte luze iraun zuen ibilbidean. Cigak dena partekatu zuen bere bizitzan, baita gehien estimatzen zuena ere: bere ezaupideak eta bere pintura.
Zorrotz eta zehatz jardun zuen hala marrazketan nola konposizioan, eta gutxik bezala asmatu zuen perspektibaren tratamenduan, benetako espazioa irudikatzea lortu zuelarik. Erakargarriak egin zitzaizkion, baita ere, argi eta itzalen arteko jokoak. Eta tentu handiz erabili zituen koloreak eta haien ñabardura askotarikoak, tonu-harmonia arretatsuari helduta.
Pintura, arte-adierazpena den aldetik, haren bizitzaren benetako arrazoia izan zen: pinturari emana bizi izan zen, ezkutuan eta kasik modu klandestinoan egin zituen lehen marrazkiekin hasi eta bizi-bukaeran margotu zituen koadroetara iritsi arte. Ezta zahartzaroko gainbehera fisikoak ere ez zion eten eutsi ezineko indarra, margotzeko GRINA benetako hura. Eta hala aritu zen azken unera arte, pintura eta bizitza aldi berean utziz, Cigarengan bat eta banaezinak izan baitziren biak.
Pintura barearen maisutzat jo dezakegu, hanpuruskeriarik eta nabarmenkeriarik gabeko pinturarena. Ihes egiten zien hala artifizialtasunari nola zailtasun errazari. Printzipio gisa hartzen zuen behar baino baliabide gehiago ez erabiltzea. Horrek zedarritzen du gustu ona, eta ardatz bilakatzen da Cigaren pinturan, bertan ezer ez baita faltan, eta, are gutxiago, sobera. Beharrezkoa ez dena gaitzesten zuen, ikus-erretorika aizunak, eta funtsezko gauzei erreparatzen zien. Ez zuen ezer maskaratzerik, are, haren helburua zen egiaren bila abiatzea pinturan arituta. Egiazkoak ziren, baita ere, haren bizitza eta konpromiso ideologiko eta politikoa, haren bizitzaren parte zena, nahiz eta horregatik ezagun ditugun ondorio larriak nozitu zituen. Adierazpen guztiak –edertasuna eta itsustasuna, poza eta tristezia, zirrara, erlijiotasuna…– EGIAZKO PINTURA horren ondorio izan ziren, itxuratik harago joan eta gizakiengan zein errealitate materialetan sakon barneratzen zen pinturaren ondorio. Horiek ditugu tresna Cigaren pinturaren ESENTZIAN eta TRASZENDENTZIAN ikertzeko.
Heidegger-ren postulatuei helduta, esan dezakegu Cigaren obrak baduela dimensio ONTOLOGIKO bat, bertan, batez ere, IZATEAren taupadak igartzen baitira, figuren eta objektuen irudikapen hutsetik harago, esentziara heltzeko, egiara, alegia. Cigaren obran, itxura xumearen atzean, haragoko beste mundu bat dago, oso aberatsa kontzeptuen ikuspegitik. Izateak eratzen eta blaitzen du haren obra, eta izaera existentzialista ematen dio, halako eran non bultzatzen baikaitu haren pintura ERREALISMO TRANSZENDENTE edo METAFISIKOtzat jotzera, hitz horien esanahi literalari eutsita. Beste ezer baino gehiago, Javier Ciga ESENTZIA ETA EGIEN PINTOREA IZAN ZEN, BERE GARAIKO ARIMAREN ETA GIZARTEAREN INTERPRETEA.
